Hep frankiz peoc’h ebet, ul levr nevez embannet .

1916levrebrezhoneg

Il y a cent ans, au mois d’avril 1916 a eu lieu « l’insurrection de Pâques » en Irlande. Des centaines de personnes trouvèrent la mort à Dublin en combattant contre le pouvoir britannique. Six ans plus tard, en 1922, l’indépendance de la république d’Irlande fut proclamée.

Ce combat a été un exemple et une source de réflexion pour de nombreux Bretons. L’Irlande est le seul des six pays celtiques a recouvrer, en partie, son indépendance. Cet ouvrage intitulé « Pas de paix sans liberté » regroupe des textes et des traductions d’auteurs connus qui au cours du siècle écoulé ont donné leur point de vue.

Maison d’édition: Mouladurioù Hor Yezh , 13,00 € .

Kant vloaz ‘zo e c’hoarvezas « Éiri amach na Cásca » en Iwerzhon, da lavarout eo Emsavadeg Pask, un darvoud a voe a-bouez bras evit kas an Enezenn c’hlas war hent an dizalc’hiezh da vat. Perak lidañ an emsavadeg-se en hor bro, avat?

Abaoe penn-kentañ Emsav Breizh, da nebeutañ, hag evit kalz ac’hanomp, eo bet Iwerzhon ur skouer en hor stourm. Splann e oa bet displeget gant Pêr Denez en ur pennad (kinniget amañ da heul, ha kreñvaet gant ur pennad all, nevesoc’h, diwar-zorn Alan Heussaff) ouzhpenn hanter-kant vloaz ‘zo, ha moarvat e chom ken gwir all hiziv an deiz. Dre-se ne c’hellomp-ni, Breizhiz, nemet lidañ an darvoud brasañ en Emsav Iwerzhon evit derc’hel soñj ha derc’hel da vont gant hon hent.

Nouspet doare warn-ugent a zo da gomz eus darvoudoù istorel avat, dreist-holl pa vezomp ken arouezius. N’eus nemet teurel ur sell ouzh an holl ouelioù, prezegennoù, abadennoù, hag all, a vo aozet a-hed ar bloaz-mañ en Iwerzhon. Petra eo mennad al levr-mañ eta, petra a vo kinniget d’al lenner?

Da gentañ ez eus fellet deomp diskouez pegen puilh eo mammenn ar skridoù brezhonek, en ur zibab skridoù bet embannet dija e-barzh kelaouennoù pe gazetennoù. Ne vo ket kavet skridoù savet a-ratozh evit al levr-mañ, na troidigezhioù nevez (war-bouez hini an disklêriadur). An holl skridoù a zo bet skrivet e brezhoneg war-eeun, pe a-wechoù troet e brezhoneg ur pennad mat a zo. Ha talvoudus-kenañ eo splujañ er skridoù brezhonek-se, pa gaver drezo roud eus istor ar preder e brezhoneg ivez.

Kavet e vo da gentañ pennadoù evit kenteliañ ar vrezhonegerien, ma vefe ezhomm, war istor Iwerzhon. Mat eo kaout ur sell hollek a-raok studiañ ar munudoù.

Da c’houde e vo kavet meur a bennad bet skrivet da vare an darvoudoù en hor c’hazetennoù brezhonek. Gwelout a raio al lennerien penaos e veze sellet ouzh ar freuz o ren en tu all da Vor Breizh, e-kreiz ar Brezel Bed Kentañ. Goude ma oa ar Vretoned etre enebiezh hag etremar, evit doare, e klaskent kompren abegoù don an taol-dispac’h evelato. Er c’heñver-se e oant tostoc’h ouzh ar wirionez eget ar c’hazetennoù saoznek pe gallek, hep mar ebet. Ha gwelet e vo ivez penaos ec’h emdro ar sell war an istor e-doug ar bloavezhioù, er pennad skrivet tri-ugent vloaz war-lerc’h gant unan eus ar Vretoned a anaveze ar gwellañ Iwerzhon. Sellet e vez ouzh an dispac’herien evel harozed gant kalz muioc’h a dud bremañ eget a-raok, gwir eo. En Iwerzhon, hag e broioù all, hon hini da gentañ.

Lakaat hol lennerien da anavezout gwelloc’h an dispac’herien-se eo a felle deomp ober ivez. Kinniget e vo dreist-holl buhez ha mennozhioù an daou zen o deus levezonet ar muiañ hon Emsav, e doareoù disheñvel: Pádraig Mac Piarais ha Séamas Ó Conghaile. E-touez ar seizh den o doa sinet disklêriadur ar Republik e 1916 e oant. Roet e vo ivez un tañva eus ar pemp siner all. Ha kavet e vo en diwezh ur pennad diwar-benn un den brudet en doa kemeret ur perzh dibar e Emsavadeg Pask 1916: Ruairí Mac Easmainn.

Gant al levr-mañ e c’hello an darvoud meur, koulz hag istor Iwerzhon dre vras, bezañ anavezet ha studiet gant hol lennerien, er gêr pe er skolioù, dre hor yezh penn-da-benn. Ha talvoudus e vo c’hoazh awen Iwerzhon evit hor bro? Den ne oar; abaoe 1916 omp bet levezonet gant kalz broioù, diouzh darempredoù ha plijadurioù an emsaverien vrezhonek: Kembre, Skos, met ivez Bro-Euskal, Flandrez, Galiza, Katalonia, Korsika… Skoulmet e vo darempredoù nevez, hep mar. Ar pezh a zo sur avat eo e c’hell ar ouiziegezh hag an arzoù lakaat ac’hanomp da dostaat ouzh ar wirionez, ar rezid hag ar reizhded. Dalc’homp soñj eta.

Aleksandr ar Gall

 

Publicités

Répondre

Entrez vos coordonnées ci-dessous ou cliquez sur une icône pour vous connecter:

Logo WordPress.com

Vous commentez à l'aide de votre compte WordPress.com. Déconnexion /  Changer )

Photo Google

Vous commentez à l'aide de votre compte Google. Déconnexion /  Changer )

Image Twitter

Vous commentez à l'aide de votre compte Twitter. Déconnexion /  Changer )

Photo Facebook

Vous commentez à l'aide de votre compte Facebook. Déconnexion /  Changer )

Connexion à %s